1. انجمن های فارس پاتوق
    مطابق با قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.
    رد اعلامیه

صادق هدايت و فرهنگ سياسي

شروع موضوع توسط arvia در ‏19 آگوست 2013 در انجمن تاریخ ایران

  1. arvia

    arvia برترین کاربر انجمن کاربر پر تلاش ( طلایی)

    تاریخ عضویت:
    ‏20 مه 2013
    ارسال ها:
    9,149
    تشکر شده:
    6,031
    جنسیت:
    مرد
    اگرچه در عرصه نقد ادبي، مقالات متعددي درباره هدايت نوشته شده و يا برخي در پي تجليل از شخصيت فکري او برآمده‏اند؛ برخلاف آن، جمعي نيز او را آماج حملات خود قرار داده‏اند. اما با آنکه در مورد او و آثارش مطالب زيادي نوشته و يا گفته‏اند کمتر به هدايت سياسي پرداخته‏اند. او قبل از هر چيز نويسنده‏اي است با سبک خاص خويش که توانسته است در تاريخ ادبيات معاصر ايران جاي باز نمايد و بخشي از صفحات تاريخ نقد ادبي را به خود اختصاص دهد. اکنون ببينيم تعامل او با مناسبات سياسي، اجتماعي و فرهنگي روزگارش چيست؟ آيا آثارش مي‏توانسته در خلأ و به دور از شروشور زمانه بر صفحات کاغذ نقش بندد؟ عقب‏ماندگي فکري، فرهنگي دوره نامبرده، تنشهاي سياسي، تحقق شبه مدرنيسم آن روزگار، ايدئولوژي‏سازي براي دستگاه حاکمه، فضاي استبدادي، استعمار خارجي، در مجموع اوضاع داخلي و بين‏المللي، حضور ايدئولوژي دست چپي و ... چه تأثيري بر او داشته است؟ و او چه تصرفاتي در عرصه‏هاي مختلف به وجود آورده است؟ صرف نظر از اهميت پرداختن به زواياي فوق، تأثيرگذاري و يا تأثيرپذيري او از نکته ظريف و مهم عصر وي يعني «ناسيوناليسم رمانتيک» که با نام ديگراني همچون تقي‏زاده و يا ... رقم مي‏خورد، خود مبحث قابل توجهي است. چرا که وي درگير چنين دغدغه‏اي است و بسياري از آثارش ريشه در همين موضوع دارد. هدايت از نخبگان نسل دوم ناسيوناليست ايران است که فعاليتهاي فرهنگي خود را به موازات گروه‏هاي ناسيوناليست رسمي و دولتي تا سال‏هاي پاياني عمر خود ادامه داد.

    هدايت بايد به صورت ترکيبي و جامع بررسي شود. کساني که با يک زاويه خاص به او نگاه کردند دچار آفت تک‏بيني شدند و در قضاوت‏هاي خود سرانجام به تحليل‏هاي نابجا و ناروا رسيدند. هدايت موجود پيچيده و داراي جنبه‏هاي متفاوت و البته همسوست. در جريان شناسايي و معرفي اولين جنبه‏ها بايد به صورت ترکيبي و در يک راستا مورد توجه قرار گيرد. اگر او يک انسان دم غنيمتي است، نيهيليست و نيست انگار است و روحيه تجددمآب دارد، اگر بيدين و ملحد است و اگر دچار شکاکيت و از سويي بدبيني است و... هدايت با چنين خصائصي هدايت شده است، که اين همه را بايد از خلال نوشته‏هاي ادبي، اعم از نمايشنامه‏ها، رمانها، سفرنامه‏ها و نامه‏هايش به دوستان و آشنايان بررسي کرد. ملي‏گرايي او نيز جنبه‏اي ديگر از مختصات او را تشکيل مي‏دهد. بنابراين، مطالعه اين جنبه در آثار هدايت نبايد ما را از ابعاد ديگر شخصيت او غافل کند.

    با اين وصف، بعد ملي‏گرايانه او منفک از بيديني او نيست و بلکه روي ديگر سکه دين‏زدايانه و روحانيت‏ستيزانه اوست. در جريان ورود به آراء ملي‏گرايانه وي اجمالاً بايد از روح الحاد حاکم بر بيشتر آثار او پرده برداشت.

    در دوره فعاليت فرهنگي هدايت، يعني دوره حاکميت پهلوي اول سه مقوله ايران، دين اسلام و غرب از مسائل مهم و بنيادين مورد بحث جامعه روشنفکري ماست که خود را در سه مقوله نياکان‏پرستي افراطي، دين‏ستيزي و فرنگي‏مآبي نشان مي‏دهد. هدايت نيز ملهم از همين فضا و تأثيرات آن است. از اين رو، در جريان بررسي زواياي مختلف فکري او، و از جمله ترويج ناسيوناليسم گذشته‏گرا بررسي تعامل هر سه مقوله با او لازم است. ناسيوناليسم در ابتداي قرن بيستم خود را در هر دو زمينه سياست و فرهنگ آشکار ساخت. نظم و نثر اين دوره بي‏تأثير از الهامات ناسيوناليستي نيست. آنگاه که اين ناسيوناليسم در پيوند با مدرنيسم و دين‏زدايي عصر قرار مي‏گيرد شاکله ادبيات فارسي اين دوره را پي مي‏ريزند. اين سمتگيري در آثار هدايت نيز تجلي بسيار دارد. آثار هدايت در زمينه ناسيوناليسم رمانتيک بر دو قسم‏اند: برخي به وضوح و به صورت مستقيم به موضوع مورد نظر اشاره دارد، از جمله در پروين دختر ساسان؛ و بعضي ديگر با زبان اشاره و غيرآشکار در پناه يک رمان يا نمايشنامه‏اي از اين چشم‏انداز او حکايت دارد.

    هدايت تحصيلکرده غرب است و بسان ساير روشنفکران يکصد و پنجاه ساله اخير ماده مورد بحث او انسان و تاريخ ايران است که با پوششي از صورت غربي تفسير مي‏شود. هدايت نيز سخت گرفتار مدرنيسم غرب است. وي بارها و بارها، چه به وضوح و چه در پرده، اين شيفتگي را به تصوير مي‏کشد. هدايت در مقدمه‏اي که بر کتاب بازرس گوگول نوشته چنين مي‏آورد: «همانطور که امروز ناگريزيم از لحاظ علمي وهنري و فني از دنياي متمدن استفاده کنيم، از لحاظ ادبي و فکري نيز راه ديگري در دسترس ما نخواهد بود و براي اين منظور نيازمند به ترجمه دقيق و صحيح آثار ادبي دنيا هستيم.» 1 تأثير غرب بر روشنفکران اين دوره به گونه‏اي بود که حتي در ساحت نوشتار به موضوعات کپي شده از فرنگ و با همان سبک مي‏پرداختند و نمايشنامه‏هايي را روي صحنه تئاتر مي‏آوردند که با اوضاع و احوال ايران همسان باشد. «...مثلاً اولين نمايشنامه نوشين که گل کرد توپاز نوشته مارسل پانيول بود. اين نمايشنامه در سال 1928م در پاريس روي صحنه آمده بود. نوشين با جور کردن حوادث اين نمايشنامه با اوضاع ايران و تغيير نامها به فارسي توانست موضوعي را به روي صحنه بياورد که مورد توجه ايرانيان بود.» 2

    مواضع هدايت، نوشته‏هايش، منش او و حتي انتخاب دوستان متجدد و همنشيني با گروه ربعه حکايت از شيفتگي وي به غرب است. عده‏اي حضور فراوان او در کافه‏ها و ميخانه‏ها را تمايل زندگي به سبک اروپايي مي‏دانند که البته اين با روحيه خراباتي، بيغمي و فرار از غم در او نيز سازگار است.

    هدايت به لحاظ روحي دچار يأس و نااميدي است. برخي دلمردگي و پژمردگي روحي او را در يأس فلسفي وي جست وجو مي‏کنند. خودکشي او را نيز ناشي از اين امر مي‏دانند؛ چرا که تحقق نيافتن آرزوها و آمال و آرمانهاي اجتماعي و انساني او در سالهاي پاياني دهه 20ش به رسيدن وي به بن‏بست کامل منجر مي‏شود. سرخوردگي روحي او علاوه بر وضعيت ذاتي و تأثيرپذيري از محيط خاص خانواده و شکل خاص جامعه‏پذيري او در محيط خانواده مي‏تواند ناشي از اوضاع داخلي ايران از قبيل حاکميت مفاسد اجتماعي، فقر و جهل، استبداد شاهي و اوضاع بين‏الملل از قبيل بروز دو جنگ ويرانگر اول و دوم جهاني، رکود اقتصادي اروپا و سرخوردگي غرب از مدرنيسم باشد. «سرچشمه بيشتر داستانهاي هدايت مشاهدات و تجربه‏هاي شخصي او بود که بر مبناي افکار و آرزوهاي سرخورده، آرزوهايي که به يأس منتهي شده بود، تفهيم کرده و آنها را حقيقت محض تلقي کرده است.» 3

    برخي از زاويه ديد فرويديستي به تحليل شخصيت او پرداخته‏اند. از اين رو، محروميت جنسي وي را در برداشتها و نتيجه‏گيريهايش بي‏تأثير نمي‏دانند. او از همان ابتداي زندگي با چنين روحيه مغموم و مأيوس همزيستي داشت، کمااينکه مقاله کوتاه «درباره مرگ» را در 1305ش، همان سالهاي ابتدايي ورود به بلژيک، در گاهنامه ايرانشهر انتشار داد. قبل از آن هم با انتشار انسان و حيوان و فوائد گياهخواري بدبيني از هستي و به ويژه از انسانها را ترسيم نمود.

    آشنايي با فلسفه بودا و شاخه‏هاي مختلف نيهيليستي اروپا در دوران اقامتش در فرانسه وضع نابهنجار روحي‏اش را تشديد کرد. او پس از مطالعه گروه محکومين و آثاري از اين دست در اواسط دهه 20ش با فرانتس کافکا آشنا شد و در پي آن پيام کافکا را نوشت، متني که به وصيتنامه هدايت مشهور گشت. اين متن را به عنوان مقدمه‏اي بر گروه محکومين نوشت. هدايت همچنين آثار ديگري از اين نويسنده پوچگرا را که همعصر او بود، يعني مسخ و گراکوس شکارچي، را ترجمه کرد. گرچه با قلم هرزه‏دراي خود با کلمات و يا جملات رکيک و موهن به دين و نقش سازنده آن مي‏تازد، ولي کافکاي محصول فضاي ناامن و بن‏بست مدرنيته همچنان اميدوار است و خرده اميدي در او سوسو مي‏کند.

    جلال آل‏احمد معتقد است بوف کور ترجمه حالات نويسنده است، يک اتوبيوگرافي روحي است. برخي نيز برآن‏اند که بوف کور خود هدايت نيست و کساني که بوف کور را اتوبيوگرافيکال (خودزيستنامه‏اي) مي‏دانند دچار اشتباه‏اند و کساني که توهمات ماليخوليايي راوي بوف کور را مبناي فکري وي تلقي مي‏کنند به اشتباه مي‏روند و مفسران و منتقدان هدايت بر اساس همين پيشفرض نادرست به برداشتهاي ناصحيح از او مبادرت ورزيده‏اند. از اين رو، اين گروه، که هدايت را تا حد يک فرد روانپريش تنزل داده‏اند، نتوانسته‏اند آرمان‏گرايي او را بفهمند. چنين ديدي، که از پي دفاع از آرمانهاي هدايت در سطح جامعه ما وجود دارد، حاکي از آن است که قضاوت نهايي و صواب در مورد نظام فکري و جهت‌گيريهاي اجتماعي او از خلال مجموعه آثارش ميسر است و تنها با الهام از منظومه فکري اوست که مي‏توان از موضعي بس بالاتر به تفسير افکار او پرداخت. 4

    گذشته از تمام اين تفاصيل، هدايت به لحاظ روحي دچار يأس و نااميدي است. چنين خصلت بارز و مهمي نه در آثار او بلکه در مرحله عمل نيز به اثبات رسيده است (اشاره به دو بار خودکشي او) از اين رو، دلهره‏هاي فلسفي او را ناشي از همين ويژه‏گي و خصائص شخصي و روحي مي‏دانند. تنها بحث بر سر اين است که ريشه اين روحيه مغموم چيست؟ دکتر شريعتي وجود چنين صفتي در او را بيدردي و رفاه او نسبت مي‏دهد. او درد هدايت را در بيدردي و بي‏هويتي برآمده از خاستگاه طبقاتي‏اش جست وجو مي‏کند. شريعتي روح و روان هدايت را عکس‏العمل مستقيم روحيه اشراف‏زادگي و بورژوايي او مي‏داند.
     

    موضوعات مشابه

  1. کانال تلگرام

    اطلاعیه ها و اخبارهای فارس پاتوق ، مسابقات و جوایز
  2. گروه تلگرام

    کتاب مذهبی ، کتاب های درسی ، کتاب های علمی ، کتاب رمان
  3. برنامه تلگرام

    اپراتور ، نرم افزار های ارتباطی
  4. سرگرمی و تفریح تلگرام

    دانستنیهای جالب ، مرکز تخصصی ترول ، انواع فال ها و طالع بینی ها ، مطالب طنز آمیز ، اس ام اس و جوک
  5. آموزش تلگرام

    اخبار فارس پاتوق ، انتقادات و طرح های جدید فارس پاتوق ، نظر سنجی ، آموزش های لازم فارس پاتوق ، اطلاعیه های فارس پاتوق
  6. کانال موزیک تلگرام

    مداحی ایام فاطمیه ، مداحی ماه محرم ، موزیک های ایرانی ، موزیک های شاد ، آهنگ های خارجی ، آهنگ های پیشواز ایرانسل ، آهنگ های پیشواز همراه اول ، آهنگ های رومانتیک ، مداحی ، آهنگ های سنتی
  7. اخبار تلگرام

    اخبار حوادث ، اخبار جهان ، اخبار ورزشی ، اخبار پزشکی ، اخبار سیاسی - اقتصادی ، اخبار فرهنگی - هنری ، اخبار علمی
  8. مد و زیبایی تلگرام

    مدل لباس دخترانه ، مدل لباس زنانه ، مدل لباس پسرانه ، مدل لباس مردانه ، مدل لباس ، مدل لباس جدید ، مدل عینک ، مدل مو ، مدل ناخن ، عکس مدل
  9. کانال عکس تلگرام

    عکس های خنده دار ، عکس های بازیکنان ، عکس های ترسناک ، عکس های طبیعت ، عکس های حیوانات ، عکس های حوادث ، تصاویر عاشقانه ، تصاویر کارتونی ، عکس های اتومبیل ، تصاویر هنرمندان ، تصاویر کودکان ، عکس های متفرقه
  10. کانال فیلم تلگرام

    اپراتور همراه اول ، اپراتور ایرانسل ، اپراتور رایتل
  11. تبلیغات تلگرام و اینستاگرام

    آگهی های استخدام دولتی ، آگهی های استخدام غیر دولتی ، سوالات و پاسخ های آزمون های استخدامی
  12. کانالهای ادبی تلگرام

    تاریخ ، شعر و ادبیات ، نامه نگاری و انواع نامه ها
  13. گروه چت تلگرام

    ابزار های وبلاگ ، سئو و بهینه سازی وب سایت ، سیستم های مدیریت محتوا ، قالب های وبلاگ ، ابزار های وب سایت ، قالب های وب سایت ، معرفی وبلاگ و وب سایت های مفید ، کسب و کار در اینترنت ، کسب درآمد بدون اینترنت
  14. بهترین کانال های تلگرام

    هوا و فضا ، دانش و فن آوری در پزشکی ، دانش و فناوری در کامپیوتر ، دانش و فناوری در موبایل ، دانش و فناوری در وب سایت ها ، جنگ افزار ، تکنولوژی های روز
  15. نرم افزار اینستاگرام

    سیستم عامل ها ، لپ تاپ و تبلت ، نرم افزار ها ، سخت افزار ها ، بازی های کامپیوتری
  16. کانال پزشکی و سلامت تلگرام

    روانشناسی ، تغذیه ، بهداشت ، بیماری ها و روش درمان
  17. بهترین پیج اینستاگرام

    اخبار ورزشی ، معرفی ورزش ها و تیم ها ، شخصیت های ورزشی
  18. عکس اینستاگرام

    برنامه ریزی درسی ، مقطع آموزش ابتدایی ، مقطع آموزش راهنمایی ، مقطع آموزش متوسطه ، مقطع پیش دانشگاهی ، مقطع آموزش فنی حرفه ای ، مقطع آموزش کاردانش
  19. فیلم اینستاگرام

    مقالات کار آفرینی و طرح کسب و کار ، مقالات عمومی ، درخواست مقالات ، مقالات علمی
  20. آموزش اینستاگرام

    رشته های فنی و مهندسی ، رشته های علوم تجربی ، رشته های علوم پایه و انسانی ، رشته های هنر ، معرفی رشته های دانشگاهی ، معرفی دانشگاه های ایران ، رشته های پزشکی ، رشته های زبان انگلیسی
  21. کانال مذهبی تلگرام

    اهل بیت و علما ، احکام ، مولتی مدیای مذهبی
  22. کانال خانواده تلگرام

    خانواده ، هنر در خانه
  23. کانال آشپزی تلگرام

    انواع شیرینی ، انواع دسر ، انواع غذا ها و طرز تهیه آن ها ، خورش ها ، سوپ و سالاد ، ساندویچ و پیتزا ، سس و ترشی
  24. کانال گردش و گردشگری تلگرام

    معرفی مکان های زیارتی ، معرفی مکان های تفریحی ، معرفی مکان های شگفت انگیز ، معرفی شهرها و کشورها
  25. سایر موضوعات تلگرام

    اخبار و مطالب گوناگون خبری ، معما ها و چیستان ها ، اخبار گوناگون اینترنتی ، صندلی داغ ، گفتگو با کاربران ، بازارچه خرید و فروش ، زباله دان
  26. کانال تست روانشناسی تلگرام

    تست هوش
  27. کانال روانشناسی ازدواج تلگرام

    نکات قبل از ازدواج ، نکات بعد از ازدواج
  28. کانال مشاوره جنسی تلگرام

    راهنمایی علمی جنسی
XenForo Add-ons by Brivium ™ © 2012-2013 Brivium LLC.