1. انجمن های فارس پاتوق
    مطابق با قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.
    رد اعلامیه

ویژگی‌های نظام سیاسی پهلوی دوم

شروع موضوع توسط arvia در ‏19 آگوست 2013 در انجمن تاریخ ایران

  1. arvia

    arvia برترین کاربر انجمن کاربر پر تلاش ( طلایی)

    تاریخ عضویت:
    ‏20 مه 2013
    ارسال ها:
    9,149
    تشکر شده:
    6,031
    جنسیت:
    مرد
    قدرت سیاسی هر نظامی، ویژگی‌های ساختاری خاص خود را دارد كه بر پایه آن مناسبات قدرت و روابط حاكم شكل می‌گیرد. لذا، بررسی خصوصیات ساختاری قدرت در دوران محمدرضا شاه، نه تنها به تبیین روشمند رویدادهای سیاسی و كاركرد آن بر فرهنگ سیاسی كمك می‌كند، بلکه ما را به جمع‌بندی قابل اعتمادی می‌رساند.
    aimg.tebyan.net_big_1391_12_2192209424567252216176122511363212016882.jpg
    در فرهنگ سیاسی مردم ایران،‌ مفاهیمی چون "استبداد" ، "دیكتاتوری" و "خودكامگی" حامل پیام خاصی است كه بعد از ظهور رضاشاه و به ویژه پس از كودتای 28 مرداد، شكل تازه‌ای به خود گرفت و در دهه‌های 1340 و 1350 مرحله تكامل را طی نمود در این مقطع،‌ مفهوم استبداد با شكل حكومتی در ایران به شدت گره خورده بود. تا بدان‌حد كه "سلطنت" را مساوی با "استبداد" می‌شناسیم، یعنی نظامی كه یك فرد بدون ضابطه و قانون رابطه مردم را با حاكمیت مشخص می‌كند. با این توضیح، ویژگی‌های مهم ساختار سیاسی محمدرضا شاه را براساس اهمیت آن بطور خلاصه مورد بررسی قرار می‌دهیم.
    1- مطلق گرایی سیاسی: مهمترین و اساسی‌ترین ویژگی ساختار قدرت دوران محمدرضا شاه، مطلق‌گرایی سیاسی بود كه تمام قدرت در دست شاه متمركز شده بود. چون «تا قبل از انقلاب مشروطه، قدرت خودكامه بود، در عین حال نوعی تكثر قدرت هم مشاهده می‌شد. ولی با انقلاب مشروطه، قدرت علاوه بر ویژگی خودكامگی، تكثر قدرت را نیز از دست داد و تمركز یافت. انتظار می‌رفت كه با انقلاب مشروطه قدرت خودكامه از بین برود ولی از آنجایی كه جامعه از نظر ساختاری آماده نبود، انقلاب مشروطه به حكومت مطلقه بدل گشت.»1 و كلیه اختیارات و مسئولیت حكومتی متوجه شخص شاه گردید. محمدرضا شاه بعد از به قدرت رسیدن این جنبه را تقویت نمود. ساختار قدرت سیاسی محمدرضا شاه ، همانند تمامی رژیم‌های استبدادی به یك منظومه شباهت داشت. یعنی یك هسته اصلی در مركزیت آن بود و عناصر دیگر هر یك به میزان جایگاهی كه در كل منظومه قرار داشتند،‌ نقشی به آنها محول می‌گردید. در این مدل هندسی، شاه هسته مركزی منظومه قدرت را تشكیل می‌داد. هر یك از گروهها و جریانات به میزان دوری و نزدیكی به مبدأ قدرت موقعیت و نقش آنان مشخص می‌شد.
    در فرهنگ سیاسی مردم ایران،‌ مفاهیمی چون "استبداد" ، "دیكتاتوری" و "خودكامگی" حامل پیام خاصی است كه بعد از ظهور رضاشاه و به ویژه پس از كودتای 28 مرداد، شكل تازه‌ای به خود گرفت و در دهه‌های 1340 و 1350 مرحله تكامل را طی نمود در این مقطع،‌ مفهوم استبداد با شكل حكومتی در ایران به شدت گره خورده بود

    در این نظام، شاه عامل بقاء و دوام ساختار سیاسی، اساس، پایه و ستون اصلی رژیم محسوب می‌گردید. بدین معنا كه «پادشاه و كشور معنی مترادفی داشتند شاه در مركز دایره‌ای قرار داشت كه ارتباط آنها با یكدیگر فقط توسط وی انجام می‌گرفت و اعضای دیگر به وی وابسته بودند. بین او و مردم پیوندی وجود نداشت ... دستگاههای پلیسی در همه جا حضور داشتند و بی‌رحمانه عمل می‌كردند.»2 مردم هیچ نقشی در این دایره قدرت نداشتند. لذا كسی احساس مسئولیت نمی‌كرد اما مجموعه ساختار نظام،‌ اعمال قدرتی كه می‌كرد بر جامعه تاثیر می‌گذاشت و مردم نسبت به آن واكنش‌های متفاوتی از خود نشان می‌دادند.
    2- شخصی بودن امر سیاست: ساختار سیاسی در دوره پهلوی دوم مبتنی بر روابط شخصی بود. طوری که حاکم از طریق رابطه‌های شخصی خود حکومت می‌کرد نه از طریق سازمان‌های رسمی بوروکراتیک. جامعه یا اجتماع یک خانواده گسترده بود و شبکه روابط شخصی و پیوندهای غیر رسمی بر آن غلبه داشت؛ با وجودی که مۆسسات رسمی به وجود آمده بودند، ساز وکار تصمیم‌گیری شخصی بود و به همین خاطر تمام مسئولیت‌ها متوجه یک نفر می‌گردید و انگشت اتهام به سوی او نشانه می‌رفت.
    aimg.tebyan.net_big_1391_05_1012301629475124170825162101058688129183.jpg 3 تقرّب: علیرغم همه مناصب و مشاغل و عناوین رسمی، تقرّب فیزیکی به شخص محمدرضا پهلوی به عنوان حاکم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود؛ به طوری که نزدیک‌ترین افراد به شخص شاه، با نفوذترین افراد بودند. از آنجا که تصمیم‌گیری در این سیستم‌ها شدیداً متمرکز و شخصی و غیر رسمی بود، برای مشارکت در امر تصمیم‌گیری باید هر چه بیشتر به شخص حاکم نزدیک شد، لذا رقابت سختی را برای ورود به حلقه اندرونی حاکمیت شاهدیم. خویشاوندپروری باعث می‌شد که وصلت‌هایی با مقاصد سیاسی صورت گیرد و نزدیکان به محور قدرت، عملاً مجرای جهت‌دار کردن تقاضاها و خواسته‌ها گردند و به میانجی ارتباط میان توده‌ها و شخص حاکم بدل شوند.پ
    4- غیر رسمی بودن: شخصی بودن سیاست ناگزیر به غیر رسمی بودن آن منتهی می‌شود و قدرت از این که مقیّد به قیود قراردادی و رسمی و محدودیت‌های سازمانی شود اکراه دارد. در چنین نظام‌های از نوع پهلوی دوم، ساخت قدرت از نهادینگی گریزان است و تصمیم گیری‌ها غیر شفاف و از نوع پشت پرده است. دستگاه حاکم از مجرای نهادهای رسمی مثل حزب و پارلمان که موجب عقلانی شدن فرآیند تصمیم گیری می‌شود، عمل نمی‌کند و لذا همین الگوهای کنترل و اقتدار غیر رسمی موجبات بی‌ثباتی تصمیمات را فراهم می‌آورد. راز آلودگی و بی‌ثباتی تصمیم‌گیری به ایجاد گروه‌های غیر رسمی و ذی‌نفوذ می‌انجامد. فرقه‌های مخفی، انجمن‌های اخوت، گروه‌‌های زیر زمینی، نشست‌ها و دوره‌های خانوادگی، محافل انس، حلقه‌های مریدی و مرادی، فراکسیون‌های غیر رسمی، همه و همه علایم بالینی ساخت بیمار سیاسی است که در مرکز آن حاکم قرار دارد.
    غیر رسمی بودن سیاست و عدم نهادینگی ساخت قدرت و فرآیند تصمیم‌گیری باعث انعطاف زیادی می‌شود و ظرفیت حاکم برای دخالت در امور و قدرت مانور وی را بالا می‌برد و قابلیت حساب‌کشی از او کاهش می‌یابد.
    5- موازنه تضاد: حکومت محمدرضا شاه پهلوی بر فراز تفرقه و چشم و هم چشمی بنا شده و شعار آن "تفرقه بیانداز و حکومت کن" بود. پهلوی‌ها تنها چیزی که نهادینه کردند دشمنی و رقابت ناسالم میان اطرافیان بود و این امر در همه سطوح از نهاد خانواده تا دیوان سالاری ملی دیده می‌شد. شاه که همه را به جان هم انداخته بود، به عنوان داور نهایی ظاهر می‌شد. و اساساً یکی از کارکردهای مهم وی، توزیع و باز توزیع قدرت در میان جناح‌های اطرافش بود. و این نوع ساز وکار تامینی برای ممانعت از شکل‌گیری قدرتی در عرض قدرت شاه بود. در دوره محمدرضا شاه، باید قدرت و نفوذ پیوسته با تقسیمات متوالی، شکسته می‌شد. تنش دائمی میان اطرافیان به گونه‌ای متعادل می‌شد که قدرت فوق‌العاده متمرکز خارج از سپهر حاکمیت سیاسی امکان رشد پیدا نمی‌کرد.
    ساختار سیاسی در دوره پهلوی دوم مبتنی بر روابط شخصی بود. طوری که حاکم از طریق رابطه‌های شخصی خود حکومت می‌کرد نه از طریق سازمان‌های رسمی بوروکراتیک. جامعه یا اجتماع یک خانواده گسترده بود و شبکه روابط شخصی و پیوندهای غیر رسمی بر آن غلبه داشت

    6- برون‌زا بودن قدرت: زمامداری سلسله پهلوی‌ها بر ایران با دخالت قدرت‌های خارجی آغاز شد. در سرسپردگی رضاخان در برابر انگلیس، همین بس که چرچیل و روزولت در کنفرانس تهران، درباره او چنین اعتراف کردند: «خودمان او را آوردیم و خودمان او را برداشتیم.»3 محمدرضا شاه نیز به قدرت رسیدن و بقای حکومت خویش را مدیون بیگانگان می‌دانست؛ چنانکه روزنامه نیویورک تایمز چنین نوشت:
    «پس از کودتا [28 مرداد 1332]، شاه گیلاس خود را با تعارف به کرمیت روزولت، رئیس بخش سیا در خاورمیانه برداشت و گفت: من تاج و تخت خود را به خدا، مردم کشورم، ارتشم و شما مدیونم.»4
    در حقیقت، کشور در دوره پهلوی، حیات خلوت و منطقه نفوذ قدرتهای جهانی بود. آنها در عزل و نصب مقامات ارشد، نمایندگان مجلس، تصویب یا رد لوایح و قوانین، سیاست‌گذاری‌ها و ... ، نقشی آشکار و پنهان داشتند و آمریکا به عنوان قدرتمندترین حامی وی، در برخورد با مسائل گوناگون محسوب می‌گردید.
    بدین ترتیب در ساختاری که رأس آن پایداری و استحکام خویش را مدیون عوامل خارجی می‌دانست و به برون‌زا بودن قدرت خویش اعتراف می‌کردند، دیگر افراد تاثیرگذار در فرآیند سیاست‌گذاری حکومتی، برای تدوام حضور خود در ساخت قدرت همواره سعی در جلب نظر قدرت‌های خارجی تاثیرگذار در ایران بودند و از این رو بود که بسیاری از نخبگان عصر پهلوی ورود خود را به هیأت حاکمه، مرهون حمایت‌های بیگانگان می‌دانستند. این برون‌زا بودن قدرت نخبگان باعث می‌شد که همواره منافع بیگانگان بر مصالح مملکت و کشور ترجیح داده شود.

    پی نوشت ها:
    1- حسین بشیریه، "موانع توسعه در ایران"، مجله فرهنگ توسعه، شماره 7 (پاییز 1372)، ص56.
    2- سرآنتونی پارسونز، غرور و سقوط، ترجمه منوچهر راستین، تهران: هفته، 1362، ص261.
    3- احمد فاروقی و ژان لووریه ، ایران بر ضد شاه ، ترجمه مهدی عراقی ، تهران : امیركبیر ، 1358 ، ص 28 .
    4- مارك ج گازیوروسكی، سیاست خارجی آمریكا و شاه، ایجاد یك حكومت سلطه‌پذیر در ایران، ترجمه جمشید زنگنه،چاپ دوم، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا،1373، ص 28 .
     

    موضوعات مشابه

  1. کانال تلگرام

    اطلاعیه ها و اخبارهای فارس پاتوق ، مسابقات و جوایز
  2. گروه تلگرام

    کتاب مذهبی ، کتاب های درسی ، کتاب های علمی ، کتاب رمان
  3. برنامه تلگرام

    اپراتور ، نرم افزار های ارتباطی
  4. سرگرمی و تفریح تلگرام

    دانستنیهای جالب ، مرکز تخصصی ترول ، انواع فال ها و طالع بینی ها ، مطالب طنز آمیز ، اس ام اس و جوک
  5. آموزش تلگرام

    اخبار فارس پاتوق ، انتقادات و طرح های جدید فارس پاتوق ، نظر سنجی ، آموزش های لازم فارس پاتوق ، اطلاعیه های فارس پاتوق
  6. کانال موزیک تلگرام

    مداحی ایام فاطمیه ، مداحی ماه محرم ، موزیک های ایرانی ، موزیک های شاد ، آهنگ های خارجی ، آهنگ های پیشواز ایرانسل ، آهنگ های پیشواز همراه اول ، آهنگ های رومانتیک ، مداحی ، آهنگ های سنتی
  7. اخبار تلگرام

    اخبار حوادث ، اخبار جهان ، اخبار ورزشی ، اخبار پزشکی ، اخبار سیاسی - اقتصادی ، اخبار فرهنگی - هنری ، اخبار علمی
  8. مد و زیبایی تلگرام

    مدل لباس دخترانه ، مدل لباس زنانه ، مدل لباس پسرانه ، مدل لباس مردانه ، مدل لباس ، مدل لباس جدید ، مدل عینک ، مدل مو ، مدل ناخن ، عکس مدل
  9. کانال عکس تلگرام

    عکس های خنده دار ، عکس های بازیکنان ، عکس های ترسناک ، عکس های طبیعت ، عکس های حیوانات ، عکس های حوادث ، تصاویر عاشقانه ، تصاویر کارتونی ، عکس های اتومبیل ، تصاویر هنرمندان ، تصاویر کودکان ، عکس های متفرقه
  10. کانال فیلم تلگرام

    اپراتور همراه اول ، اپراتور ایرانسل ، اپراتور رایتل
  11. تبلیغات تلگرام و اینستاگرام

    آگهی های استخدام دولتی ، آگهی های استخدام غیر دولتی ، سوالات و پاسخ های آزمون های استخدامی
  12. کانالهای ادبی تلگرام

    تاریخ ، شعر و ادبیات ، نامه نگاری و انواع نامه ها
  13. گروه چت تلگرام

    ابزار های وبلاگ ، سئو و بهینه سازی وب سایت ، سیستم های مدیریت محتوا ، قالب های وبلاگ ، ابزار های وب سایت ، قالب های وب سایت ، معرفی وبلاگ و وب سایت های مفید ، کسب و کار در اینترنت ، کسب درآمد بدون اینترنت
  14. بهترین کانال های تلگرام

    هوا و فضا ، دانش و فن آوری در پزشکی ، دانش و فناوری در کامپیوتر ، دانش و فناوری در موبایل ، دانش و فناوری در وب سایت ها ، جنگ افزار ، تکنولوژی های روز
  15. نرم افزار اینستاگرام

    سیستم عامل ها ، لپ تاپ و تبلت ، نرم افزار ها ، سخت افزار ها ، بازی های کامپیوتری
  16. کانال پزشکی و سلامت تلگرام

    روانشناسی ، تغذیه ، بهداشت ، بیماری ها و روش درمان
  17. بهترین پیج اینستاگرام

    اخبار ورزشی ، معرفی ورزش ها و تیم ها ، شخصیت های ورزشی
  18. عکس اینستاگرام

    برنامه ریزی درسی ، مقطع آموزش ابتدایی ، مقطع آموزش راهنمایی ، مقطع آموزش متوسطه ، مقطع پیش دانشگاهی ، مقطع آموزش فنی حرفه ای ، مقطع آموزش کاردانش
  19. فیلم اینستاگرام

    مقالات کار آفرینی و طرح کسب و کار ، مقالات عمومی ، درخواست مقالات ، مقالات علمی
  20. آموزش اینستاگرام

    رشته های فنی و مهندسی ، رشته های علوم تجربی ، رشته های علوم پایه و انسانی ، رشته های هنر ، معرفی رشته های دانشگاهی ، معرفی دانشگاه های ایران ، رشته های پزشکی ، رشته های زبان انگلیسی
  21. کانال مذهبی تلگرام

    اهل بیت و علما ، احکام ، مولتی مدیای مذهبی
  22. کانال خانواده تلگرام

    خانواده ، هنر در خانه
  23. کانال آشپزی تلگرام

    انواع شیرینی ، انواع دسر ، انواع غذا ها و طرز تهیه آن ها ، خورش ها ، سوپ و سالاد ، ساندویچ و پیتزا ، سس و ترشی
  24. کانال گردش و گردشگری تلگرام

    معرفی مکان های زیارتی ، معرفی مکان های تفریحی ، معرفی مکان های شگفت انگیز ، معرفی شهرها و کشورها
  25. سایر موضوعات تلگرام

    اخبار و مطالب گوناگون خبری ، معما ها و چیستان ها ، اخبار گوناگون اینترنتی ، صندلی داغ ، گفتگو با کاربران ، بازارچه خرید و فروش ، زباله دان
  26. کانال تست روانشناسی تلگرام

    تست هوش
  27. کانال روانشناسی ازدواج تلگرام

    نکات قبل از ازدواج ، نکات بعد از ازدواج
  28. کانال مشاوره جنسی تلگرام

    راهنمایی علمی جنسی
XenForo Add-ons by Brivium ™ © 2012-2013 Brivium LLC.