1. بالاخره مسابقه کاربر برتر با جوایز ارزشمند برای فعالترین کاربران!
    هر ماه ربع سکه بهار آزادی و چندین فلش مموری به کاربران برتر به انتخاب شما!
    برای اطلاعات بیشتر حتما به انجمن مسابقات و جوایز سر بزنید.
    رد اعلامیه

کودتای 1299 از زبان انگلیسی‌ها

شروع موضوع توسط arvia در ‏21 آگوست 2013 در انجمن تاریخ ایران

  1. arvia

    arvia برترین کاربر انجمن کاربر پر تلاش ( طلایی)

    تاریخ عضویت:
    ‏20 مه 2013
    ارسال ها:
    9,149
    تشکر شده:
    6,031
    جنسیت:
    مرد
    درباره چگونگی تهیه مقدمات کودتای1299مقالات فراوانی،بخصوص در سال های بعد از انقلاب منتشر شده ،ولی مستـــند ترین منبع درباره این واقعه خود انگلیســـی ها بخصـوص یادداشت های ژنرال آیرونساید و اسناد محرمانه وزارت خارجه انگلیس است. مقدمات کار کودتای سوم اسفــند1299 با برکناری افسران روسی از فرماندهی نیروهای قزاق فراهم شد و "سر دنیس رایت" سفیر سابق انگلــیس در ایران که به اسناد محرمانه وزارت خارجه انگلــیس و سایر منــابع در این مورد دسترسی داشته می نویسد:
    aimg.tebyan.net_big_1391_09_142227851616851147159530163125992049727.jpg «بر اثر مساعی نورمن وزیر مخـتار بریتانیا در تهران،احمد شاه ســرانجام با میلی فراوان حاضر شد به برکناری افسران روسی تن دردهد... شاه سردار همــایون را که شخـصیتــی بی کفایت و سیاسی بود به جای فرمانده معــزول روسی به فرماندهی بریــگاد قزاق منصوب کرد.در همان هنگام آیرونساید، سرهنگ دوم هنری اسمایت را به اداره امور بریگاد قزاق و سرپرستــی امور مالی آن در دوره تجدید سـازمان گماشــت.آیرونسـاید روز دوم نوامــبر 1920 به اردوگـــاه قزاقان رفت و اعلام داشـت به هیچ وجه قصد ندارد به جای افسـران معزول روسی افسران انگلیسی را به کار گمارد.
    وی درباره افسران ایرانی پرس و جو و تحقیق به عمل آورد و آن شب در دفتر یادداشت خود نوشت:
    «رضا خان بی شک یکی از بهترین افسران اینهاست.اسمایت توصیه می کند که رضا خان عملا ًرئیس این دسته باشد و تحت ریاست فرمانده سیاسی که از تهران تعیـین شده عمل کند.»در تاریخ 14ژانویه 1921که آیرونسـاید بار دیگر به دیدار قزاقان رفت در دفتر یادداشـت خود چنین نوشت:«به دیدار قزاقـان ایرانی رفته آنان را از نظر گذراندم.اسمـایت سر و صورتی به وضعشان داده است.مواجب اینها مرتباً پرداخت شده است و این افراد اکنون لـباس و مسکن دارند.فرمانده کنونی قزاقان( سردار همایون) موجود حقیر و بی خاصیتی است و روح و روان واقعی این گروه سرهنــگ رضا خان است؛یعنی همان مردی که قبلاً بســیار به او علاقمـند شده بودم.اسمایت می گوید مردی نیکوست و من به اسمایت گفته ام به همایون مرخصی بدهد تا به سرکشی املاک خود برود.»
    آیرونساید در قسمت دیگری از یادداشــت های شخصی خود در همین روز (14 ژانویه 1921) می نویــسد:
    «شـخصاً عقیده دارم پیش از اینکه از اینجا بروم باید بتوانم این افراد را به حال خود رها کنم...در واقع یک دیکتـاتوری نظامی گرفتاری های ما را برطرف خواهد کرد و ما را قادر خواهد ساخت که بی هیچ دردسری این کشور را ترک گوئیم.»
    شـخصاً عقیده دارم پیش از اینکه از اینجا بروم باید بتوانم این افراد را به حال خود رها کنم...در واقع یک دیکتـاتوری نظامی گرفتاری های ما را برطرف خواهد کرد و ما را قادر خواهد ساخت که بی هیچ دردسری این کشور را ترک گوئیم

    آیرونـساید روز 31 ژانویه 1921 هم یکـبار دیگر به اتفاق اسـمایت با رضاخان ملاقات می کند و در یادداشـت های مربوط به این روز می نویـسد:«رضاخان مایل است کاری انجام دهم و از اینکه مشــغول هیــچ کاری نیــست آزرده خاطر است.»آیرونساید روز 21 فوریه(ده روز قبل از کودتا) برای آخرین بار با رضاخان ملاقات می کند و درباره این ملاقات می نویسد:
    «من با رضاخان مصاحبه کرده ام و فرماندهی قزاقان ایرانی را بطور قطعی به او سپرده ام.او مردی واقعی و رک ترین مردی است که تا به حال دیده ام.به او گفته ام که قصد دارم بتدریج او را از قید تسلط خود رها سازم و باید با سرهنگ اسمایت ترتیبی بدهد که پس از رفتن ستون منجیل با شورشیان رشت مقابله نماید. در حضور اسمایت صحبتی طولانی با رضا انجام دادم.در این فکر بودم که آیا لازم است تضمین کتبی بگیرم یا نه، ولی سرانجام به این نتیجه رسیدم که تضمین کتبی فایده ای نخواهد داشت،زیرا اگر رضا بخواهد زیر قول خود بزند خواهد کرد و خواهد گفت قول هایی که داده است تحت فشار از او گرفته شده و ملزم به رعایت آنها نیست.هنگامی که موافقت کردم رضا را به حال خود رها کنم دو نکته را برایش روشن ساختم:1- هنگامی که از هم جدا می شویم نباید بکوشد مرا از پشت سر هدف قرار دهد.اگر چنین کند این کار به نابودیش منجر خواهد شد.2- شاه تحت هیچ عنوانی نباید برکنار گردد.رضا با چرب زبانی قول داد و من و او دست یکدیگر را فشردیم.»
    آیرونساید مدعی است درباره طرح کودتا رأساً و بدون اطلاع "هرمن نورمن" وزیر مختار انگلیس با رضاخان مذاکره کرده و در یادداشت هایش درباره طرح کودتا می نویسد:
    «در وضع کنونی ایران، کودتا از هر درمان دیگری بهتر است.آزادی عمل "نورمن" بیچاره را از دستش گرفته ام.وقتی که تفصیل قول و قرار خودم را با رضا خان برایش نقل کردم بی نهایت وحشت زده شد و گفت که این مرد پس از ورود به تهران کلک شاه را خواهد کند.گفتم این طور نیست و من به حرف رضا اعتماد دارم...بالاخره دیر یا زود می بایست تکلیف قزاق ها را معلوم کنیم.برای همیشه که نمی شد آنها را در قزوین نگه داشت...»
    aimg.tebyan.net_big_1391_09_14023315406611320118752231931292495718419.jpg
    در واقع در اسناد محرمانه وزارت خارجه انگلیس و تلگراف های متبادله بین تهران و لندن تا قبل از وقوع کودتا نامی از رضا خان دیده نمی شود، ولی بررسی این اسناد نشان می دهد که فکر کودتا از زمانی که فرمانده روسی نیروی قزاق تحت فشار و اصرار انگلیسی ها از کار برکنار شد مطرح بوده و هنگامی که آیرونساید از کشف رضا خان و قول و قرار های خود با او ،با نورمن وزیر مختار انگلیس صحبت می کند نورمن هم دست به کار می شود و سید ضیاء الدین طباطبایی را که از زمان حکومت وثوق الدوله با انتشار روزنامه ای به نام رعد و طرفداری سرسختانه از قرارداد 1919 روابط نزدیکی با انگلیسی ها برقرار کرده بود،نزد رضا خان می فرستد.
    درباره نقش سید ضیاء الدین در کودتای 1299 و روابط او با سفارت انگلیس مرحوم ملک الشعرا بهار و مرحوم یحیی دولت آبادی هر دو شرح مفصلی در خاطرات خود نوشته اند.مرحوم یحیی دولت آبادی می نویسد سیدضیاءالدین ،که در جریان مقدمات کودتا 32 ساله بوده،رابط و واسط سفارت انگلیس با سپهدار ،آخرین رئیس الوزرای پیش از کودتا بود ،تا جایی که سپهدار برای دریافت مخارج جاری خود از بانک شاهی(که بدون اجازه سفارت انگلیس به دولت پول نمی دهد)به سید ضیاءالدین متوسل می شود و «در آخر شبی مکتوبی دوستانه به سید ضیاءالدین می نویسد و و قربان او می رود و التماس می کند که صبحگاه پیش از ملاقات او به سفارت انگلیس رفته اجازه دریافت چند هزار تومانی برای مصارف فوری دولت گرفته به او برساند.سفارت انگلیس به بانک اجازه پرداخت پول کافی به قزاقخانه می دهد اما توسط صاحب منصبان انگلیس به کابینه سپهدار اعظم برای اینکه موقتاً صورت خود را نگاه دارد قوت لایموتی می رساند...»
    در حضور اسمایت صحبتی طولانی با رضا انجام دادم.در این فکر بودم که آیا لازم است تضمین کتبی بگیرم یا نه، ولی سرانجام به این نتیجه رسیدم که تضمین کتبی فایده ای نخواهد داشت،زیرا اگر رضا بخواهد زیر قول خود بزند خواهد کرد

    صبح روز سوم حوت(اسفند)1299 قزاقان اعلامیه ای تحت عنوان «حکم می کنم»به در و دیوار تهران الصاق کردند، که روحیه امضا کننده آن را به خوبی منعکس می ساخت.به موجب این اعلامیه مقررات حکومت نظامی و منع عبور و مرور در شهر برقرار،اجتماعات ممنوع،مطبوعات توقیف و دوائر دولتی به جز اداره ارزاق تعطیل گردید.رضاخان امضا کننده این اعلامیه بدون اینکه حکمی از شاه در مورد وظایف خود گرفته باشد عنوان خود را در ذیل اعلامیه «رئیس دیویزیون قزاق اعلیحضرت اقدس شهریاری و فرمانده کل قوا» ذکر کرده بود. دستگیری مقامات دولتی از صبح همان روز آغاز شد و اکثر رئیس الوزراء ها و وزیران سابق از جمله عین الدوله و سپهسالار و سعد الدوله فرمانفرما و نصرت الدوله و بعضی از روحانیون از جمله سید حسن مدرس بازداشت شدند.نورمن وزیر مختار انگلیس پیش از تماس کودتاچیان با احمدشاه با وی ملاقات کرد و توصیه های لازم را درباره همکاری با سران کودتا به عمل آورد و فرامین رئیس الوزرایی سید ضیاء الدین و سردار سپهی رضا خان روز بعد به امضای احمد شاه رسید.
     

    موضوعات مشابه

XenForo Add-ons by Brivium ™ © 2012-2013 Brivium LLC.