1. بالاخره صندلی داغ برای کاربران ، این ماه برگذار شد!
    صندلی داغ آبان ماه ۹۵ رو هلیا با نام کاربری ( haleya ) مهمان این برنامس!
    برای اطلاعات بیشتر حتما به صندلی داغ در موضوعات آزاد سر بزنید.
    رد اعلامیه

اوضاع اجتماعی ایران در عصر قاجار

شروع موضوع توسط arvia در ‏16 سپتامبر 2013 در انجمن تاریخ ایران

  1. arvia

    arvia برترین کاربر انجمن کاربر پر تلاش ( طلایی)

    تاریخ عضویت:
    ‏20 مه 2013
    ارسال ها:
    9,149
    تشکر شده:
    6,031
    جنسیت:
    مرد
    جامعه ایران در دوره قاجاریه علیرغم تمدن و فرهنگ کهنسال دیرین تقریباً یک جامعه قرون وسطایی با تعصبات ملی و مذهبی شدید بر روح و فکر اکثریت قریب به اتفاق این جامعه بود، مردم سخت پای بند آداب و سنت و رسوم ملی و شعائر مذهبی خود بوده و از هر گونه نفوذ و تاثیر شیوه جدید زندگی و تمدن غرب برکنار مانده بودند. عدم تماس با اروپائیان، تنها به دلیل تقویت مذهب و تظاهر شدید به دینداری و تعصب، آنها را از معاشرت با همسایگان مسلمان خود مثل عثمانی نیز دور نگه داشته و آنها را فقط به خاطر پیروی از طریقه سنت، دشمن خویش می‌پنداشتند. aimg.tebyan.net_big_1390_09_4014616793103520548197190147182135252167140.jpg طبقات اجتماعی
    اجتماع دوره قاجاریه را می توان به دو طبقه تقسیم کرد:
    1-طبقه حاکمه
    2- طبقه محکوم
    طبقه حاکمه
    1- دولت: که تمام سازمان‌ها و تشکیلات در شخص شاه خلاصه می‌شد.
    2- روحانیون: که از دیر باز بر قلب و روح مردم حکومت داشتند و برای حفظ و اعتبار و نفوذ خود می‌کوشید. گفتنی است همیشه بین این دو گروه حاکم (دولت و روحانیون) یک مبارزه پنهانی و مداوم ولی آرام و بدون تظاهر وجود داشت و عموماً پیروزی نیز با روحانیون بود.
    طبقه محکوم
    طبقه وسیع و گسترده بعدی که بیش از هشتاد درصد مردم را در بر می‌گرفت طبقه عامه مردم از بازرگان، پیشه‌ور و صنعتگر تا بقال و قناد و آهنگر و سبزی فروش را در بر می‌گرفت.
    استادان و هنرمندان دوره قاجار همچون اسلاف خود با خلق آثار بدیع نظر جهانیان را جلب می‌کردند اما به دلیل عدم وجود ذوق هنری و علاقه و اهمیت شاهان قاجار به هنردستی این صنایع پیشرفت چندانی نکرد و همچنین ورود اجناس اروپایی با قیمت نازل توان رقابت را از «صنعت‌کاران» ایران گرفت. اوضاع کارگران نیز در کارخانه به دلیل مشکلات عدیده از جمله همان واردات اجناس خارجی با قیمت نازل و تعطیلی کارخانه‌ها رو به وخامت می‌گذاشت. مثلاً شهر اصفهان که زمانی بزرگ‌ترین مرکز صنعت بود بیشتر از شهرهای دیگر دچار فقر گردید و دولتمردان را به چاره جویی و تکاپو واداشت.
    تصاحب زمین براى زمین دار سودى نسبتا فراوان داشت و او را قادر مى كرد به این كار عده اى از ملازمان مسلح به خدمت خود بگمارد و این كار قدرت بسیارى به وى مى بخشید

    مردم عادی دیگر نیز در شهر به کارگری مشغول بودند و تقریباً همه کاری می‌کردند، در شهر به صورت عمله برای گل سازی یا حمل آجر و یا به صورت کارگر در باغها و مزارع فعالیت می‌کردند ساعت کار آنها از طلوع آفتاب تا غروب آفتاب بود آنها معمولاً تنبل‌وار کار می‌کردند و می‌بایستی کسی ناظر کارشان باشد. آنها علاوه بر محدودیت در زندگی سیاسی و اجتماعی درگیر و گرفتار عقاید خرافی و جهل و ناآگاهی نیز بودند و درد سرهایی مثل حملات ترکمنان و اقوام مهاجم و شورشهای محلی در شهرها و خشونت ناشی از آن نیز گریبان مردم را می‌گرفت.
    کشاورزان بیشتر از هر قشری مجبور به پرداخت مالیات بودند. بازرگانان که تنها قشر مرفه در میان مردم بودند برای خود تشکیلات خاصی داشتند و در هر شهری دو سه نفر از بازرگانان معروف، سایر بازرگانان را سرپرستی می‌کردند که به طور غیر رسمی و بدون دخالت دولت انتخاب می‌شدند.
    روسای آنها با دستگاه حکومتی ارتباط داشتند و اغلب کالاهای زیادی را از اروپا وارد می‌کردند آنها شال و قالی و قالیچه و خشکبار صادر و در مقابل اشیاء تجملی، بلور و چینی وارد می‌کردند تجار به علت رونق داد و ستد در کشور از طبقات ثروتمند محسوب می‌شدند حتی گاهی دولت از آنها قرض می‌گرفت.
    معتقدات مردم
    1- معتقدات مردم بر اساس تقوی و پرهیزکاری و اجتناب از افعال حرام و رذیله بود که پایه و اساس تعلیم و تربیت عمومی بود و در پرورش و وجدان اخلاقی و حس تعاون و همکاری مردم بسیار موثر بود. قسمتی از این معتقدات بصورت شعائر مذهبی مثل روضه خوانی، تعزیه و تظاهرات حزن انگیز در ایام محرم جلوه می‌یافت.
    2- یک دسته از اعتقادات و باورهای خرافی و اوهام نیز، متاسفانه رنگ مذهب گرفته و در میان مردم به شدت رسوخ یافته بود و کسی را که با آن مخالفت می‌کرد مورد لعن و تکفیر قرار می‌گرفت. دعا نوشتن روی تخم‌مرغ و آویختن طلسم به گردن اطفال از این گونه اعتقادات بود.
    تغییر و تحول وضعیت ارضى در دولت قاجاریه
    پس از آغا محمد خان، میل غالب بر این بود كه اراضى وسیعى از مملكت به عنوان (تیول) به این و آن واگذار شود و به وسعت نواحى كه من غیر مستقیم اداره مى شد، نسبت به سایر نواحى كه مستقیما اداره مى شود افزوده گردد.
    روسای آنها با دستگاه حکومتی ارتباط داشتند و اغلب کالاهای زیادی را از اروپا وارد می‌کردند آنها شال و قالی و قالیچه و خشکبار صادر و در مقابل اشیاء تجملی، بلور و چینی وارد می‌کردند تجار به علت رونق داد و ستد در کشور از طبقات ثروتمند محسوب می‌شدند حتی گاهی دولت از آنها قرض می‌گرفت

    اصلاح تیول مانند زمان صفویه، مشتمل بر انواع مختلف از عطایا بود.
    در بعضى موارد تیول عبارت بود از اختصاص عوایدى كه به مناسبت معینى تعلق مى گرفت و در برخى موارد عبارت بود از اعطاى زمین خالصه به جاى حقوق و مواجب در پاره یى از موارد - خاصه در نواحى عشایرنشین - تیولدار متعهد بود كه قواى نظامى بنیچه فراهم كند و در موارد دیگر تیول فقط عبارت بود از اعطاى حق وصول مالیات ناحیه اى كه با زمین خالصه به شمار مى رفت، یا ملك شخصى ثابت یا ملك كسى كه تیول به او داده شده بود و در مورد اخیر، معنى تیول معاف بودن از پرداخت مالیات بود.
    aimg.tebyan.net_big_1390_10_2031175021415311116821122992321620510530239.jpg
    از انواع تیول هایى كه یاد شده شاید به توان گفت كه نوع دوم بیش از همه معمول و متداول بوده است از این گذشته در دوره ى قاجاریه به میل غالب بر این بود كه این نوع تیول ها موروثى گردد و این ها و تیول هاى دسته اول یكى شود مناصب و مقامات مختلف و غالبا مستمرى ها، رفته رفته حق موروثى بعضى خانواده ها شد. و اگر كسى منصب و مقام خود را از دست مى داد، باز كماكان داراى تیول متعلق به آن بود، به تدریج كه از نظارت دیوان بر تیول ها كاسته مى شد، این تمایل پدید مى آمد كه تیول ها را مبدل به املاك شخصى كنند و خود مالك بالفعل آن ها شوند تا بتوانند آن ها را موروثى كنند، یا از طریق بیع به دیگران انتقال دهند. بدین گونه ماموران سابق و لاحق حكومت و هم چنین (تیول داران بر عده ى مالكان، به معنى اخص) علاوه شدند. در ابتدا این نوع ماموران از طرف دیوان، مالیات را از دهقانان و كسان دیگرى كه در فلان مالك و زمین به سر مى بردند، وصول مى كردند و حال آن كه دیوان به تیولداران كه مالك بالفعل بودند وصول گردید. منتهى دیگر این مالیات ها عنوان مطالبات مالیاتى دیوان را نداشت. بلكه در حكم رسوم و عوارض فوق العاده اى بود كه مالك از زارع مى گرفت. به عبارت دیگر، مالیات دیوان با سهمى كه مالك از غله مى برد (بهره ى مالكانه) یا مال الجاره اى كه از مستاجران خود مى گرفت، یكى مى شد .
    تصاحب زمین براى زمین دار سودى نسبتا فراوان داشت و او را قادر مى كرد به این كار عده اى از ملازمان مسلح به خدمت خود بگمارد و این كار قدرت بسیارى به وى مى بخشید. عملا معنى این كار آن بود كه حكومت مى بایست غالبا در نواحیى كه عمده ى مالكان " 30 " زمین داشتند در برابر آنان سر فرود آورد و این نكته به نوبه ى خود حیثیت اجتماعى و هم چنین قدرت سیاسى براى مالك كسب مى كرد. در سراسر دوره ى قاجاریه، طبقه ممالك كه شامل خوانین ایلات هم مى شد مقتدرترین عوامل مملكت به شمار مى رفتند.
     

    موضوعات مشابه

XenForo Add-ons by Brivium ™ © 2012-2013 Brivium LLC.