1. انجمن های فارس پاتوق
    مطابق با قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.
    رد اعلامیه

لوطی و لوطی‌گری در دوره قاجار

شروع موضوع توسط arvia در ‏19 سپتامبر 2013 در انجمن تاریخ ایران

  1. arvia

    arvia برترین کاربر انجمن کاربر پر تلاش ( طلایی)

    تاریخ عضویت:
    ‏20 مه 2013
    ارسال ها:
    9,149
    تشکر شده:
    6,031
    جنسیت:
    مرد
    حضور جوانمردان در تاریخ ایران و پدیداری و بالندگی نهاد فتوت یا عیاری یکی از ابعاد جذاب و پرکشش تاریخ اجتماعی است. aimg.tebyan.net_big_1391_02_19769442092168326186892223220568154223139.jpg
    فتیان یا جوانمردان دوره اسلامی‌ را همان عیاران ایران‌ باستان دانسته‌اند. ریشه‌های این مدعا به بن‌مایه‌هایی کهن چون آیین میترا برمی‌گردد؛ آیینی که از درون آن منش و افکار عیاران می‌جوشد، اوج می‌گیرد و در تار و پود جامعه رخنه می‌کند، آنچنان که قرن‌ها حیات خود را حفظ می‌کند و در شرایط و مقتضیات مختلف با اندیشه‌های متناسب دیگر پیوند می‌یابد و تغییر می‌كند.
    نمود این معنی، دگردیسی صورت عیاری به فتوت است که نشان روشنی از گره محکم فرهنگ ایران باستان با اسلام (مذهب تشیع) دارد، چنان که گستره تاریخ و ادبیات ایران این مهم را نشان می‌دهد.
    ملک‌الشعرای بهار کاربرد کلمه‌ پهلوی‌ عیار را در تاریخ ایران‌ باستان به معنی‌ ای یار و یاریگر تأیید کرده است؛1 کلمه‌ای که بار معنایی آن در آموزه‌های آیین میترا با مفاهیمی‌ چون یاری کردن و دوستی روشن است. اهمیت مقام سرباز نیز در این آیین با توجه به آن‌که سربازی یکی از شغل‌های اصلی عیاران بوده است، گواه آن است که این آیین در پدیداری، پرورش و پر و بال دادن به عیاران تأثیر پررنگ و مهمی‌ داشته است2 و این نسبت قدمت بی‌سبب نیست.
    علاوه بر این شباهت‌هایی با اعمال مذهبی زرتشتیان چون پوشیدن لباس سدره و بستن کمربند در زمان بلوغ با آیین پیوستن به جرگه جوانمردان یعنی بستن کمربند (شد) و پوشیدن سراویل سوی مشترک دیگری است که حیات این نهاد را به ایران قبل از اسلام نزدیک می‌کند.
    سوگندهای عیاران در داستان سمک عیار به یزدان دادار، نور و نار و زند و پازند نیز از جمله مستندات دیگری است که قدمت حضور عیاران را به ایران دوران باستان پیوند می‌زند.3
    در درازنای تاریخ ایران عیاران یا فتیان به خصوصیات اخلاقی خاصی مشهور بوده‌اند. از خصوصیات جوانمردان می‌توان به شجاعت و مردانگی، وفای به عهد، یاری بینوایان و بخشندگی، مهمان‌نوازی، راستگویی، صبر، شکیبایی و فروتنی و عفت اشاره کرد

    در درازنای تاریخ ایران عیاران یا فتیان به خصوصیات اخلاقی خاصی مشهور بوده‌اند. از خصوصیات جوانمردان می‌توان به شجاعت و مردانگی، وفای به عهد، یاری بینوایان و بخشندگی، مهمان‌نوازی، راستگویی، صبر، شکیبایی و فروتنی و عفت اشاره کرد.
    در قابوسنامه، عنصرالمعالی خطاب به پسرش، گیلانشاه می‌نویسد: «اصل جوانمردی سه چیز است: یکی آن‌که هر چه گویی بکنی و دیگر آن‌که خلاف راستی نگویی، سوم آن‌که شکیب را کار بندی»4 او در صفحات بعدی خصوصیات دیگری از جوانمردی را برمی‌شمرد: « اگر طریق جوانمردی خواهی سپردن با حفاظ باش و سه چیز مدام بسته‌دار: چشم و دست و زبان، از نادیدنی و ناکردنی و ناگفتنی و سه بر دوست و دشمن گشاده‌دار در سرای و سر سفره و بند کیسه بدان قدر که تو را طاقت بود.»5
    aimg.tebyan.net_big_1391_02_11618734222472791711661085421311410911947.jpg
    نهی از دروغ و خیانت نیز از دیگر مواردی است که عنصرالمعالی توصیه می‌کند. عیاران یا جوانمردان در تشکیل سلسله‌ها مثل سلسله صفاریان که یعقوب لیث سرکرده آنها به منش و اخلاق عیاری متصف است، اثرگذار بوده‌اند.
    نهاد فتوت یا جوانمردی طی حیات خود تغییرات و تحولاتی را پشت سر گذاشته است. در عصر قاجاریه جوانمردان با عنوان لوطی شناخته می‌شوند. واژه بامرام را به معنی لاطی (آن‌که عمل غیرطبیعی کند، دانسته‌اند. ابوسعید ابوالخیر جوانمردان را با ظاهری برهنه توصیف کرده است.
    در یک قرن پیش به حقه‌بازان و چشم‌بندان و شعبده‌بازان که جزو طبقات پست جامعه محسوب می‌شدند و بر سر گذرها عابران را به سخره می‌گرفتند تا دیگران را بخندانند، لوطی اطلاق می‌شد.
    ابزارهای آنها زنجیر بی‌سوسه یزدی، جام برنجی، دستمال بزرگ ابریشمی‌کاشانی و چاقوی اصفهانی، چپق چوب عناب یا آلبالو و گیوه تخت نازک و شال لام الف لا بوده است.6
    چهره تاریخی لوطیان، همواره تصویری از بخشندگی و فداکاری بوده، چرا که اغلب، حضور آنها در جامعه در جهت حفظ اخلاقیات بوده است. لوطیان در زمان قاجاریه به پیشه‌هایی چون طبق‌کشی، توت‌فروشی، چغاله‌فروشی، بادبادک و فرفره‌سازی، پالوده‌فروشی، دوغ‌فروشی و گردوفروشی اشتغال داشتند و شغل‌هایی مانند حلاجی و دلاکی، مقنی‌گری و کناسی و حمالی را پست و ویژه نالوطیان (پنتیان) می‌دانستند. 7
    زیارت امامزاده داوود در نزدیکی تهران نزد لوطیان مهم بود و آنها فصل تابستان را در آنجا می‌گذراندند. 8
    نمود این معنی، دگردیسی صورت عیاری به فتوت است که نشان روشنی از گره محکم فرهنگ ایران باستان با اسلام (مذهب تشیع) دارد، چنان که گستره تاریخ و ادبیات ایران این مهم را نشان می‌دهد

    آنها در خندق‌های اطراف تهران نیز همراه شترداران و کولی‌ها و فقرا دیده شده‌اند. 9
    مشاهدات ژان اوبن در ایران دوران قاجار بیانگر این است که در لوطی‌خانه تهران چهار دسته از لوطیان فعالیت داشتند. گروهی به رقاصی و نوازندگی مشغول بودند و تحت نظر لوطی‌باشی قرار داشتند و موظف بودند مبلغی از درآمد خود را به او بپردازند.
    دسته‌ای دیگر شامل کشتی‌گیران و پهلوانان و بندبازان بودند که در زورخانه و مکان‌های عمومی ‌به اجرای نمایش می‌پرداختند. گروهی دیگر مارگیران و خرس‌بازان بودند و عده‌ای دیگر به کار شعبده‌بازی و اجرای نمایش خیمه‌شب‌بازی اشتغال داشتند و در مناسبت‌هایی در خانه اشراف و اعیان نمایش بازی می‌کردند. این دسته درآمد بالایی نسبت به بقیه لوطیان داشتند. 10
    لوطیان به محله، گروه و شهر خود وفادار و پایبند بودند. آبروی جامعه برایشان مهم بود و در حفظ آن می‌کوشیدند. این امکان وجود داشت که لوطیان یک شهر یکدیگر را نشناسند، اما منش آنها روحی واحد را به فضای اجتماعی منتقل می‌کرد. آنها اکثرا با سایر گروه‌ها و طبقه‌های اجتماع در تماس و پیوند بودند. مثلا با بازاریان و علما. گاه آنها به خدمت این طبقات و گروه‌ها سر می‌گذاردند و منافع آنها را تأمین می‌کردند. 11
    aimg.tebyan.net_big_1391_02_132638973214602512211142491481178297149239.jpg
    در جنبش‌های اجتماعی به همراه آنها شرکت می‌کردند و گاه خود شورشی را به راه می‌انداختند. از جمله در زمان محمدشاه قاجار در اصفهان شاهد شورش لوطیان و پیوند آنها با علما می‌باشیم. این شورش ریشه‌هایی اقتصادی داشت و دزدیده شدن اموال ثروتمندان توسط لوطیان در جریان آن اتفاق افتاد. محمدشاه بنابر مشاهدات سفرنامه‌نویسان این شورش را با خشونت فرونشاند و آنها را مجازات کرد. با این حال این رویکرد خشونت‌آمیز منجر به حذف لوطیان از حیات اجتماعی نشد.
    حضور لوطیان در حیات اجتماعی تا دوران معاصر مشاهده می‌شود؛ حضوری که در ابعاد مختلف جلوه‌گر شده است. سال‌ها در تهران محله‌های بازار و سرچشمه و سنگلج و پامنار از محله‌های لوطی‌نشین به شمار می‌آمده است. در زمینه ضرب‌المثل‌های عامه نیز نمونه‌هایی به کار می‌رود که حاکی از ماندگاری این نهاد ولو در اذهان اجتماعی امروز است. نمونه‌هایی از این ضرب‌المثل‌ها لوطی است و یک دست لباس، وصله‏ لوطی را نالوطی نمی‏تواند دست بزند، فلان چیز لوطی‏خور شد، فلانی نالوطی است، لوطی‏گری زیاد فقر می‏آورد، لوطی‏گری هزار ریخت‌وپاش‏ دارد، غذای لوطی نان و پیاز است. پیش لوطی و معلق‏بازی؟ آنچه پیش لوطی‏ها باب است، پیش ما نایاب است، از لوطی‏گری فقط پاشنه‏کشش را دارد. 12
    پی نوشت‌ها:
    1- کربن ‌هانری، آیین جوانمردی، ترجمه احسان نراقی،انتشارات سخن، تهران،1363، ص .111
    2- بهار،مهرداد، ورزش باستانی ایران و ریشه‌های تاریخی آن، مجله چیستا، سال اول شماره دوم، ص148.
    3- ناتل خانلری، پرویز،شهر سمک، انتشارات آگاه، تهران،1364ص92و93 .
    4ـ عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر بن زیار، قابوسنامه، به اهتمام و تصحیح غلامحسین یوسفی، انتشارات علمی‌ و فرهنگی، تهران،1384، ص246.
    5 ـ همان، ص260.
    6- مستوفی عبدالله، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری قاجاریه، ج1، انتشارات زوار، تهران،1371، ج1، ص304 .
    7- همان، ج1، ص304.
    8- همان،ج1، 304 و 305
    9 ـ واتسن گرانت، تاریخ ایران دوره قاجاریه، ترجمه وحید مازندرانی، انتشارات امیرکبیر، تهرا ن، 1348، ص366.
    10- اوبن، ژان، ایران امروز، ترجمه علی‌اصغر سعیدی، انتشارات زوار، تهران، 1362، ص250.
    11- بلوکباشی علی، پدیده‌ای به نام لوطی و لوطی‌گری در حیات اجتماعی تاریخ ایران، مجله فرهنگ و مردم، سال دوم، شماره 8و9، ص100.
    12 ـ دهگان بهمن، فرهنگ ضرب‌المثل‌های فارسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه نشر آثار تهران،1383، ص 890 .
    آمنه ابراهیمی دانشجوی دوره دكتری تاریخ ایران اسلامی
     

    موضوعات مشابه

  1. کانال تلگرام

    اطلاعیه ها و اخبارهای فارس پاتوق ، مسابقات و جوایز
  2. گروه تلگرام

    کتاب مذهبی ، کتاب های درسی ، کتاب های علمی ، کتاب رمان
  3. برنامه تلگرام

    اپراتور ، نرم افزار های ارتباطی
  4. سرگرمی و تفریح تلگرام

    دانستنیهای جالب ، مرکز تخصصی ترول ، انواع فال ها و طالع بینی ها ، مطالب طنز آمیز ، اس ام اس و جوک
  5. آموزش تلگرام

    اخبار فارس پاتوق ، انتقادات و طرح های جدید فارس پاتوق ، نظر سنجی ، آموزش های لازم فارس پاتوق ، اطلاعیه های فارس پاتوق
  6. کانال موزیک تلگرام

    مداحی ایام فاطمیه ، مداحی ماه محرم ، موزیک های ایرانی ، موزیک های شاد ، آهنگ های خارجی ، آهنگ های پیشواز ایرانسل ، آهنگ های پیشواز همراه اول ، آهنگ های رومانتیک ، مداحی ، آهنگ های سنتی
  7. اخبار تلگرام

    اخبار حوادث ، اخبار جهان ، اخبار ورزشی ، اخبار پزشکی ، اخبار سیاسی - اقتصادی ، اخبار فرهنگی - هنری ، اخبار علمی
  8. مد و زیبایی تلگرام

    مدل لباس دخترانه ، مدل لباس زنانه ، مدل لباس پسرانه ، مدل لباس مردانه ، مدل لباس ، مدل لباس جدید ، مدل عینک ، مدل مو ، مدل ناخن ، عکس مدل
  9. کانال عکس تلگرام

    عکس های خنده دار ، عکس های بازیکنان ، عکس های ترسناک ، عکس های طبیعت ، عکس های حیوانات ، عکس های حوادث ، تصاویر عاشقانه ، تصاویر کارتونی ، عکس های اتومبیل ، تصاویر هنرمندان ، تصاویر کودکان ، عکس های متفرقه
  10. کانال فیلم تلگرام

    اپراتور همراه اول ، اپراتور ایرانسل ، اپراتور رایتل
  11. تبلیغات تلگرام و اینستاگرام

    آگهی های استخدام دولتی ، آگهی های استخدام غیر دولتی ، سوالات و پاسخ های آزمون های استخدامی
  12. کانالهای ادبی تلگرام

    تاریخ ، شعر و ادبیات ، نامه نگاری و انواع نامه ها
  13. گروه چت تلگرام

    ابزار های وبلاگ ، سئو و بهینه سازی وب سایت ، سیستم های مدیریت محتوا ، قالب های وبلاگ ، ابزار های وب سایت ، قالب های وب سایت ، معرفی وبلاگ و وب سایت های مفید ، کسب و کار در اینترنت ، کسب درآمد بدون اینترنت
  14. بهترین کانال های تلگرام

    هوا و فضا ، دانش و فن آوری در پزشکی ، دانش و فناوری در کامپیوتر ، دانش و فناوری در موبایل ، دانش و فناوری در وب سایت ها ، جنگ افزار ، تکنولوژی های روز
  15. نرم افزار اینستاگرام

    سیستم عامل ها ، لپ تاپ و تبلت ، نرم افزار ها ، سخت افزار ها ، بازی های کامپیوتری
  16. کانال پزشکی و سلامت تلگرام

    روانشناسی ، تغذیه ، بهداشت ، بیماری ها و روش درمان
  17. بهترین پیج اینستاگرام

    اخبار ورزشی ، معرفی ورزش ها و تیم ها ، شخصیت های ورزشی
  18. عکس اینستاگرام

    برنامه ریزی درسی ، مقطع آموزش ابتدایی ، مقطع آموزش راهنمایی ، مقطع آموزش متوسطه ، مقطع پیش دانشگاهی ، مقطع آموزش فنی حرفه ای ، مقطع آموزش کاردانش
  19. فیلم اینستاگرام

    مقالات کار آفرینی و طرح کسب و کار ، مقالات عمومی ، درخواست مقالات ، مقالات علمی
  20. آموزش اینستاگرام

    رشته های فنی و مهندسی ، رشته های علوم تجربی ، رشته های علوم پایه و انسانی ، رشته های هنر ، معرفی رشته های دانشگاهی ، معرفی دانشگاه های ایران ، رشته های پزشکی ، رشته های زبان انگلیسی
  21. کانال مذهبی تلگرام

    اهل بیت و علما ، احکام ، مولتی مدیای مذهبی
  22. کانال خانواده تلگرام

    خانواده ، هنر در خانه
  23. کانال آشپزی تلگرام

    انواع شیرینی ، انواع دسر ، انواع غذا ها و طرز تهیه آن ها ، خورش ها ، سوپ و سالاد ، ساندویچ و پیتزا ، سس و ترشی
  24. کانال گردش و گردشگری تلگرام

    معرفی مکان های زیارتی ، معرفی مکان های تفریحی ، معرفی مکان های شگفت انگیز ، معرفی شهرها و کشورها
  25. سایر موضوعات تلگرام

    اخبار و مطالب گوناگون خبری ، معما ها و چیستان ها ، اخبار گوناگون اینترنتی ، صندلی داغ ، گفتگو با کاربران ، بازارچه خرید و فروش ، زباله دان
  26. کانال تست روانشناسی تلگرام

    تست هوش
  27. کانال روانشناسی ازدواج تلگرام

    نکات قبل از ازدواج ، نکات بعد از ازدواج
  28. کانال مشاوره جنسی تلگرام

    راهنمایی علمی جنسی
XenForo Add-ons by Brivium ™ © 2012-2013 Brivium LLC.